Shared Space inspireert Waddenacademie
Minder regels voor de Wadden svp
uit: Trouw, geplaatst 10 december 2009
Meer vertrouwen, minder bureaucratie in het Waddengebied. Dat bepleit hoogleraar monumentenzorg Jos Bazelmans in zijn boek ’Gedeelde ruimte, het Waddengebied in dertig ontmoetingen’. Gisteren werd het gepresenteerd
Aan de kop van de Afsluitdijk, waar de Nederlanders de Duitsers in 1940 tegenhielden, is sinds 1985 het Kazemattenmuseum ingericht. Volledig gerund door zestig tot zeventig vrijwilligers, zonder overheidssteun, heeft het museum een belangrijke educatieve functie.
„Een geweldig leuk initiatief”, vindt Jos Bazelmans, bijzonder hoogleraar monumentenzorg aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Maar nu worden de vrijwilligers meer en meer geconfronteerd met regelgeving vanuit de provincie. Ze moeten gedwongen professionaliseren – terwijl voor de vrijwilligers het plezier juist zit in de niet-professionele aanpak.”
Overal aan de Waddenkust hebben lokale bewoners te maken met bureaucratie en regelgeving, ziet Bazelmans. Systematisch strijden mensen die er hun inkomen verdienen met organisaties die het natuurbelang vertegenwoordigen. „Er zijn zoveel goede initiatieven, maar er is onvoldoende uitvoeringsgelegenheid.” Bazelmans schreef er het boek ’Gedeelde ruimte’ over, dat gisteren werd gepresenteerd op het derde symposium van de Waddenacademie.
Zijn betoog baseert Bazelmans losjes op het concept shared space van de Friese verkeerskundige Hans Monderman. Die wilde bevorderen dat weggebruikers op elkaar zouden letten en vooral op basis van beleefdheid en gezond verstand met elkaar omgingen, zodat niet alles in regels gevangen hoefde te worden. „Ik ben niet voor afschaffing van regels”, aldus Bazelmans. „Ik pleit alleen voor nauwkeurig gedefinieerde situaties waarbinnen lokale initiatiefnemers kunnen experimenteren. Het is belangrijk dat lokale initiatieven vertrouwen krijgen en dat betrokkenen gezamenlijk om de tafel gaan. Als de regels tijdelijk buiten haakjes staan, kan gepraat worden over een gemeenschappelijk doel.”
Jos Bazelmans reisde voor zijn boek in een maand tijd de Nederlandse Waddenkust af, van het Groningse Oldambt tot aan het eiland Texel. Hij richtte zich nu eens niet op de Wadden als natuurgebied, maar als cultuurlandschap, een gedeelde sociale ruimte. Als een plek waar al sinds jaar en dag mensen werken en wonen.
Hij sprak er met dertig bewoners. Met hoogleraar Goffe Jensma over de Friese identiteit, met recreatieondernemer Hein Pols over het starten van een botenverhuurbedrijf. „Experts waarvan ik wist dat ze ideeën hadden, maar ook met kleine ondernemers of mensen uit de milieubeweging. Steeds interviewde ik zonder een standpunt in te nemen. En steeds ontdekte ik dat als je alle regeltjes waarmee de lokale bevolking te maken heeft bij elkaar optelt, de barrière om iets te ontplooien te groot is.”
Het boek ’Gedeelde ruimte’ werd uitgereikt aan Joop Mulder, directeur van het Oerol-festival dat jaarlijks op Terschelling wordt gehouden. „Ook zo’n voorbeeld”, volgens Bazelmans. „Dat festival wordt komend jaar al voor de 29ste keer gehouden. Elk jaar heeft Joop Mulder weer met een reeks partijen te maken met wie hij overlegt over wat wel en wat niet mag aan voorstellingen op locatie. Dat vind ik curieus. Hij laat al bijna dertig jaar zien dat het goed gaat en elk jaar heeft hij dezelfde verantwoordingsplicht.”
De focus bij discussies rond het behouden van het Waddenlandschap ligt veelal op de natuur. Maar misschien zijn de sociale en culturele functie van het landschap wel minstens zo belangrijk. Bazelmans trof op plekken langs zijn reis interessante culturele initiatieven, onder meer in een interview met Barend Schouten, bestuurslid van de Stichting Landschapszorg Wieringen.
„Het idee bestond om het Wieringerrandmeer te herstellen, rond het eiland Wieringen. Water rond het eiland zou goed zijn, dan werd nieuwe natuur geïntroduceerd. Tegenstanders waren van mening dat herstel van het cultuurlandschap zinvoller was. Vorig jaar werden daarom dertig kunstenaars uitgenodigd om hun ideeën in kunst te verbeelden. Het mondde uit in een inspirerende tentoonstelling. Zo werd via kunst nagedacht over consequenties van ingrepen in het landschap.”
Bazelmans zag tijdens zijn reis dat de Wadden met dezelfde problemen te maken hebben als gebieden elders in het land. „Ook dit gebied heeft last van krimp en vergrijzing en intellectuelen trekken er weg. Ik denk dat het Waddengebied weerbaarder wordt via kunst en cultuur.”
Maar dan moet er wel ruimte zijn voor initiatieven. „We kunnen beter discussie stimuleren over de toekomst, dan kijken naar wat de regels zijn.”